Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie aktualnej sytuacji pielęgniarek i położnych

   W związku z interpelacją pani poseł Krystyny Cencek, przekazaną przy piśmie SPS-0202-1805/99, w sprawie aktualnej sytuacji pielęgniarek i położnych - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie wyjaśniam.    Sygnalizowane przez środowisko pielęgniarek i położnych problemy oraz manifestowane od kilku lat niezadowolenie tej grupy spowodowane trudną sytuacją zawodową i społeczną było i jest przedmiotem troski i zainteresowania rządu RP. Należy jednak podkreślić, że trudna sytuacja pielęgniarek i położnych wynika m.in. z wieloletnich zaniedbań systemowych, opóźnień we wdrożeniu reformy ochrony zdrowia oraz braku decyzyjności i otwarcia na proponowane rozwiązania decydentów polityków zdrowotnej. Głębokie przeobrażenia zachodzące aktualnie w ochronie zdrowia, związane głównie ze zmianą sposobu finansowania świadczeń zdrowotnych, dodatkowo wyeksponowały wiele dotychczas istniejących nieprawidłowości.    Jednocześnie podzielam opinię pani poseł, że pielęgniarki i położne wykazują ogromną aktywność, która nie zawsze spotyka się z należnym zrozumieniem i akceptacją decydentów różnych szczebli. Również tradycyjne postrzeganie tych zawodów oraz brak inicjatywy w zakresie budowania partnerstwa i interprofesjonalnych relacji przez przedstawicieli innych zawodów medycznych utrudnia samodzielne funkcjonowanie pielęgniarek w systemie o uruchomionych mechanizmach rynkowych. Podkreślić należy przy tym, że na przestrzeni ostatnich lat wyraźnie zmienił się model współczesnej pielęgniarki, która podejmuje dziś wiele samodzielnych zadań, takich jak edukacja zdrowotna, promocja zdrowia i profilaktyka, oraz współdziała w interdyscyplinarnym zespole. Możliwości takie dają obowiązujące regulacje prawne - w tym ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej i ustawa o samorządzie pielęgniarek i położnych, choć dotychczas nie stworzono najwłaściwszych warunków dla wykorzystania potencjału tej grupy zawodowej.    Dokonująca się transformacja systemu opieki zdrowotnej stwarza jednak szanse i daje nowe możliwości wychodząc naprzeciw aspiracjom zawodowym pielęgniarek i położnych. Przykładem tego jest rozwój niektórych obszarów praktyki, takich jak pielęgniarstwo rodzinne, opieka długoterminowa, w tym tworzenie zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, oraz prowadzenie praktyk prywatnych: indywidualnych i grupowych.    Odnosząc się zatem szczegółowo do wskazanych przez panią poseł problemów w postawionych pytaniach uprzejmie wyjaśniam.    W kwestii dotyczącej udziału przedstawicieli pielęgniarek i położnych w zmianach dokonujących się w systemie ochrony zdrowia, w tym wykorzystania potencjału tego środowiska, pragnę zapewnić, iż zamierzam zacieśnić współpracę z samorządem zawodowym angażując jego przedstawicieli w prace programowe resortu. Również dokumenty o znaczeniu strategicznym, w tym projekty przepisów, będą opracowywane przy wykorzystaniu opinii środowiska.    W najbliższym czasie do uzgodnień zostanie skierowany projekt rozporządzenia w sprawie zasad, warunków, jakim powinien odpowiadać plan zabezpieczenia opieki ambulatoryjnej, który m.in. określa podstawowe standardy zatrudnienia i zabezpieczenia świadczeń udzielanych również przez pielęgniarki i położne.    W związku z analizą uwag dotyczącą kontraktów zawieranych przez kasy chorych powołane zostały zespoły z udziałem przedstawicieli Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Kolegium Pielęgniarek Środowiskowo-Rodzinnych, Kolegium Lekarzy Rodzinnych, Krajowego Konsultanta ds. Medycyny Rodzinnej, Biura Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Powszechnego Ubezpieczenia Zdrowotnego Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej, zadaniem których jest wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności i wypracowanie projektów nowych umów kontraktowych.    Ponadto w stałym kontakcie z przedstawicielami środowiska pielęgniarek i położnych pozostaje pełnomocnik rządu ds. wprowadzenia powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego podsekretarz stanu pani Anna Knysok.    Przedstawiciele tych zawodów współpracowali także m.in. w opracowaniu ˝Programu działań wspierających dla pracowników zakładów opieki zdrowotnej jako elementu restrukturyzacji zatrudnienia związanego z reformą ochrony zdrowia˝, którego celem jest zapewnienie różnych form pomocy państwa dla zwalnianych i przemieszczanych pracowników publicznej ochrony zdrowia służących zminimalizowaniu negatywnych skutków restrukturyzacji zatrudnienia. Program ten przewiduje m.in. działania obejmujące:    a) utrzymanie miejsc pracy w publicznych zakładach opieki zdrowotnej poprzez organizację zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych, organizację zakładów opieki paliatywno-hospicyjnej przy zapewnieniu finansowania przez kasy chorych,    b) przemieszczanie pracowników z publicznych zakładów opieki zdrowotnej do sektora prywatnego poprzez stworzenie możliwości prowadzenia indywidualnej działalności gospodarczej w ochronie zdrowia (w tym udzielanie kredytów na warunkach preferencyjnych dla lekarzy i pielęgniarek na wyposażenie prywatnych gabinetów),    c) wspieranie procesów restrukturyzacji w stosunku do pracowników ochrony zdrowia zwalnianych z przyczyn zakładu pracy - odprawy i świadczenia przedemerytalne.    Jego wdrożenie przebiegać będzie dwuetapowo w latach 1999-2001, z wykorzystaniem środków budżetowych państwa oraz funduszy zagranicznych.    Odnosząc się do wysokości wynagrodzeń pielęgniarek i położnych uprzejmie informuję, iż na postawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej - prezes Rady Ministrów rozporządzeniem z dnia 23 kwietnia 1999 r. określił środki i limity na podwyżki wynagrodzeń dla pracowników cywilnych państwowej sfery budżetowej. Podwyżka wynagrodzeń na 1 etat kalkulacyjny wynosi 105,22 zł i uwzględnia wypłaty wszystkich składników wynagrodzeń osobowych przysługujących za pracę świadczoną na podstawie stosunku pracy oraz tzw. ubruttowienie. Podwyżka wynagrodzeń obowiązuje od 1 marca br. i dotyczy pracowników zaliczanych do państwowej sfery budżetowej. Zapisy cyt. rozporządzenia nie mają zastosowania w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej. O podwyżkach dla pracowników tych zakładów decyduje dyrektor, który kreuje politykę zatrudnieniowo-płacową zakładu.    W kwestii dotyczącej kształcenia przeddyplomowego pielęgniarek i położnych pragnę wyjaśnić, że na początku lat 90. rozpoczął się proces transformacji systemu kształcenia, który obejmował m.in. odejście od kształcenia w systemie licealnym na rzecz kształcenia wyłącznie w systemie szkół policealnych, wydłużenie cyklu kształcenia z 2 do 2,5 lat oraz eksperymentalne wdrożenie 3-letniego systemu kształcenia w 10 wybranych szkołach. Proces ten jest wynikiem ratyfikowanego przez rząd RP w marcu 1996 r. Europejskiego porozumienia w sprawie szkolenia i kształcenia pielęgniarek oraz przyjętych terminów w dostosowaniu prawa polskiego do prawa europejskiego w zakresie wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych pielęgniarek i położnych (dyrektywy Unii Europejskiej). Docelowo kształcenie pielęgniarek i położnych będzie usytuowane w systemie studiów licencjackich (wyższe szkoły zawodowe) bądź w systemie studiów dwustopniowych (3-letnie licencjackie + 2-letnie magisterskie uzupełniające) prowadzonych przez uczelnie medyczne.    W związku z reformą systemu edukacji z dniem 1 stycznia br. szkoły medyczne zostały przejęte do prowadzenia przez samorząd województwa. Minister zdrowia i opieki społecznej wystąpił do marszałków województwa z informacją o zobowiązaniach rządu w zakresie reformy kształcenia pielęgniarek i położnych oraz z prośbą o określenie docelowych potrzeb w zakresie kształcenia pielęgniarek i położnych w systemie szkolnictwa wyższego ze wskazaniem liczby uczelni, które zostaną uruchomione na bazie wyselekcjonowanych szkół medycznych. Poziom województwa należy uznać bowiem za najbardziej właściwy do określenia rozmiarów kształcenia stosownie do zapotrzebowania systemu opieki zdrowotnej.    Podkreślić należy również, że w okresie ostatnich dwóch lat znacznemu obniżeniu uległa liczba słuchaczy szkół pielęgniarstwa. Dotyczy to także liczby absolwentów szkół. Nie należy jednak postrzegać tego stanu tylko w negatywnym świetle, gdyż zważywszy na skutki planowanej restrukturyzacji zatrudnienia, w tym przewidywane redukcje personelu a także utrzymujące się wysokie bezrobocie w tej grupie zawodowej (według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. w kraju zarejestrowano 11 318 bezrobotnych pielęgniarek i położnych), sytuacja w zakresie kształcenia pozwoli na złagodzenie niekorzystnych skutków zmian na rynku pracy.    Mając na uwadze sytuację absolwentów szkół medycznych, minister zdrowia i opieki społecznej zgłosił w br. propozycje działań do programu rządowego ˝Promocja aktywności zawodowej młodzieży˝, którego celem jest m.in. pomoc w znalezieniu zatrudnienia absolwentom szkół pielęgniarskich. Program ten obejmować będzie m.in. zadania w zakresie: dostosowania rozmiarów kształcenia do potrzeb rynku pracy w ochronie zdrowia, rozwój doradztwa zawodowego, informacji i poradnictwa zawodowego, tworzenie międzyregionalnego systemu pośrednictwa informacyjnego oraz alokacji osób pozostających bez pracy, rozwój przedsiębiorczości młodzieży, tworzenie warunków dla doskonalenia zawodowego i przekwalifikowania kadr medycznych. Powyższe zadania będą realizowane we współpracy z samorządem zawodowym, samorządami terytorialnymi oraz Krajowym Urzędem Pracy.    Konkludując pragnę podkreślić, że poprawa sytuacji pielęgniarek i położnych pozostawać będzie w ścisłym związku z kondycją finansową sektora opieki zdrowotnej. Dokonująca się obecnie transformacja w ochronie zdrowia będzie stopniowo utrwalać pozytywne wyniki i przynosić wymierne korzyści zarówno dla podmiotów oferujących swoje usługi, jak i odbiorców świadczeń zdrowotnych. Wiele zależy jednak od aktywności środowiska pielęgniarek i położnych, zwłaszcza na rzecz atrakcyjności i różnorodności ofert proponowanych na rynku usług zdrowotnych oraz promocji zawodu w społeczeństwie. Ponadto konstruktywne zaangażowanie całego środowiska oraz daleko idące współdziałanie z instytucjami rządowymi i samorządowymi z pewnością przyczynią się do poprawy sytuacji, która dziś tak bardzo niepokoi przedstawicieli tej grupy zawodowej.    Minister    Franciszka Cegielska    Warszawa, dnia 14 maja 1999 r.