Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie obowiązku wnoszenia nowej opłaty przeznaczonej na gminne fundusze przeciwdziałania alkoholizmowi

   W nawiązaniu do interpelacji pana posła Adama Stanisława Szejnfelda w sprawie wątpliwości zgłaszanych przez środowiska przedsiębiorców do znowelizowanej 1 sierpnia 1997 r. ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uprzejmie informuję:    W 1996 r. weszła w życie poprzednia nowelizacja ww. ustawy (DzU nr 127, poz. 593 z 1996 r.), która dokonała szeregu istotnych zmian w regulacjach prawnych w zakresie problemów alkoholowych. Wskazała ona nowe zadania dla różnych szczebli administracji publicznej, tak państwowej, jak i samorządowej. Gminy zostały zobowiązane do podejmowania konkretnych działań obejmujących m.in.:    - zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu,    - udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie,    - prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej, w szczególności dla dzieci i młodzieży,    - ustalanie szczegółowych zasad wydawania i cofania zezwoleń na prowadzenie sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia na miejscu lub poza miejscem sprzedaży oraz kontrolę przestrzegania zasad obrotu tymi napojami,    - wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych, służącej rozwiązywaniu problemów alkoholowych.    Ustawodawca, nowelizując ww. ustawę, wskazał jednocześnie gminom źródła finansowania tych zadań w postaci wprowadzonych przez ustawę rocznych opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.    W związku z wątpliwościami dotyczącymi interpretacji przepisów ustawy odnośnie do terminu i zakresu pobierania wspomnianej opłaty został opracowany poselski projekt nowelizacji ustawy, który poprzez wprowadzenie tzw. przepisów przejściowych jednoznacznie usunął wcześniejsze wątpliwości. Sejm uchwalił tę ustawę 1 sierpnia 1997 r. Po wejściu w życie wspomnianej nowelizacji Biuro Orzecznictwa Sądu Najwyższego uznało, iż pytanie prawne, z jakim do I prezesa Sądu Najwyższego wystąpił dyrektor Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, stało się bezprzedmiotowe, gdyż wszystkie zawarte w nim wątpliwości zostały usunięte w obecnej nowelizacji. W opinii Biura Orzecznictwa Sądu Najwyższego uznano, iż:    - opłaty określone w art 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi są opłatami za korzystanie, a nie za wydanie zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych;    - owe opłaty mają być uiszczane z góry za każdy rok kalendarzowy (lub część roku) ważności zezwolenia;    - przedmiotowe opłaty powinny być wnoszone począwszy od 1997 r. przez wszystkie podmioty prowadzące handel detaliczny alkoholem bez względu na to, kiedy uzyskały zezwolenia na taki handel;    - podmioty, które uzyskały zezwolenia na handel detaliczny alkoholem przed dniem 29 grudnia 1996 r., mają zaliczoną na poczet przedmiotowej opłaty za rok 1997 lub za rok 1998 - w zależności od swego wyboru - równowartość opłaty skarbowej pobranej przy wydaniu zezwolenia.    Nie można więc przyjąć zarzutu, iż nowe przepisy łamią zasadę niedziałania prawa wstecz oraz naruszają zasadę poszanowania praw nabytych. Znowelizowana ustawa nie odbiera podmiotom gospodarczym możliwości prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych, a jedynie obwarowuje ją koniecznością wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwolenia. Ustawodawca, wprowadzając nową regułę wynikającą z art. 111, posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy. Zgodnie z praktyką orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego nie można odmówić ustawodawcy racji do posługiwania się tą zasadą, pod warunkiem że zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych, a co najmniej odpowiedniego vacatio legis.    W nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1 sierpnia 1997 r. w art. 2 pkt. 1, tj. tzw. przepisach przejściowych, jednoznacznie określono, iż ˝obowiązek wnoszenia opłat przewidzianych w art. 11 ustawy wymienionej w art. 1 dotyczy również podmiotów posiadających zezwolenia wydane na podstawie art. 18 tej ustawy przed dniem 29 grudnia 1996 r.˝ Należy podkreślić, że opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych ma zupełnie inny charakter prawny niż wcześniej obowiązująca jednorazowa opłata skarbowa za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, której wysokość nie była uzależniona od okresu, na jaki wydawane było zezwolenie.    Szanując zasadę równości podmiotów gospodarczych wobec prawa, ustawodawca postanowił również, iż podmioty, które uzyskały zezwolenie na sprzedaż alkoholu przed wejściem w życie wspomnianej nowelizacji, na podstawie wniesionej opłaty skarbowej za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, będą miały tę opłatę zaliczoną na poczet opłaty za korzystanie z zezwolenia w 1998 r. albo zwróconą, jeśli wystąpią z takim wnioskiem.    Aktualnie nie ma potrzeby wprowadzania zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, tym bardziej że ostatnia nowelizacja tej ustawy weszła w życie dopiero przed kilkoma miesiącami. Wysokość opłat za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jest wyraźnie zróżnicowana i odwołuje się do jednego z fundamentalnych celów ustawy, tj. zmiany struktury spożycia alkoholu w Polsce na rzecz napojów niskoprocentowych. Najniższe roczne opłaty dotyczą zezwoleń na sprzedaż detaliczną napojów zawierających do 18% alkoholu i odpowiadają urzędowej cenie detalicznej 5 litrów spirytusu luksusowego, czyli ok. 350 zł. Opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów spirytusowych (zawierających powyżej 18% alkoholu) jest wyższa i odpowiada urzędowej cenie detalicznej 20 litrów spirytusu luksusowego, czyli ok. 1420 zł. A zatem każdy przedsiębiorca spełniający określone przez samorząd gminny wymogi może ubiegać się o uzyskanie takiego zezwolenia, a w zależności od własnych możliwości finansowych może prowadzić sprzedaż albo napojów o niższej zawartości alkoholu (piwa, wina), wnosząc stosunkowo niską opłatę za korzystanie z takiego zezwolenia, albo, jeśli jego warunki finansowe będą odpowiednie, ubiegać się o pozwolenie na sprzedaż napojów spirytusowych.    Należy również podkreślić, iż w ciągu ostatnich pięciu lat, odkąd weszła w życie nowelizacja ww. ustawy z 1993 r., która przekazała w ręce samorządów gminnych decyzje dotyczące limitu punktów sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, liczba punktów, w których sprzedawane są napoje zawierające powyżej 18% alkoholu, wzrosła 3-krotnie (o ponad 300%). Jednocześnie pod koniec 1995 r. na jeden punkt sprzedaży alkoholu przypadało około 234 osoby, podczas gdy w latach osiemdziesiątych było to średnio powyżej 1200 mieszkańców na jeden punkt sprzedaży napojów alkoholowych ogółem. W woj. pilskim, które reprezentuje pan poseł Adam Szejnfeld, gęstość punktów sprzedaży alkoholu należy do najwyższych w Polsce. Na jeden punkt sprzedaży napojów alkoholowych przypada tam 168 mieszkańców, tj. o ponad połowę mniej niż np. w woj. warszawskim lub łódzkim. Te niekorzystne z punktu widzenia profilaktyki problemów alkoholowych tendencje były jednym z głównych powodów wpływających na określenie przez ustawodawcę wysokości opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Ustalając ją na odpowiednim poziomie, parlament liczył się z pewnym ograniczeniem liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych, zwłaszcza napojów wysokoprocentowych. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, iż przedsiębiorca może w każdej chwili znacznie zmniejszyć swoje obciążenie finansowe, jeżeli zrezygnuje ze sprzedaży wódki, a pozostanie przy sprzedaży piwa i wina.    Większość wskazanych przez pana posła kierunków zmian była przedmiotem dyskusji w trakcie prac legislacyjnych nad poprzednią nowelizacją tej ustawy. Nie znalazły one jednak szerszego poparcia ani wśród parlamentarzystów, ani wśród ekspertów sejmowej podkomisji.    Postulat wprowadzenia możliwości stosowania ulg i zwolnień przez organy gminy wydaje się bardzo ryzykowny z uwagi na możliwość powstawania zjawisk korupcjogennych i trudność w określeniu precyzyjnych kryteriów stosowania go w praktyce. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych odbiera ostatnio wiele sygnałów świadczących o pozytywnych skutkach wdrażania znowelizowanej ustawy do praktyki działania samorządów gminnych. Wydaje się jednak, że potrzebny jest teraz czas na ugruntowanie tych przemian, a kolejne zmiany w ustawie mogłyby utrudnić systematyczną realizację jej podstawowych celów.    Minister    Wojciech Maksymowicz    Warszawa, dnia 4 lutego 1998 r.