Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wdrażania reformy systemu ubezpieczeń społecznych

   W odpowiedzi na przesłaną przy piśmie z dnia 12 maja 1999 r. (znak: SPS-0202-1903/99) interpelację posła Jerzego Jaskierni, zawierającą pytania na temat wdrażania reformy ubezpieczeń społecznych, uprzejmie przedstawiam, co następuje.    Ad 1. Z dniem 14 stycznia br. zostały powołane wojewódzkie inspektoraty kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, do których zadań należy kontrola płatników składek. Z dniem 21 maja br. powołany został główny inspektor kontroli zakładu.    W ramach systemu realizowane są kontrole planowe oraz kontrole doraźne płatników składek. Kontrole planowe obejmują swym zakresem zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych prawidłowość rozliczeń z tytułu opłacania składek oraz wypłaconych świadczeń, jak również badanie rzetelności wniosków o świadczenia emerytalno-rentowe i wystawionych zaświadczeń przez płatników składek. Okres objęty kontrolą wynosi 5 lub 3 lata, tj. okres, w którym można dochodzić należności z tytułu składek i wypłaconych świadczeń. Natomiast kontrole doraźne mają charakter jednostkowy i dotyczą najczęściej przypadków niezgłaszania pracowników do ubezpieczeń społecznych bądź wypłaconych świadczeń, co do których rzetelności zakład ma wątpliwości.    Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych kontrole zarządza główny inspektor zakładu bądź upoważniony przez niego inspektor kontroli w wojewódzkim inspektoracie kontroli. Aktualnie w zakładzie zostały spełnione wszystkie ustawowe wymagania do zarządzania kontroli płatników składek. Na bieżąco kontynuowane są także działania związane z ustalaniem praw majątkowych dłużników, z których najskuteczniej mogą być dochodzone nieuregulowane należności.    Ad 2. Należności nieuregulowane za okres do 1 stycznia 1999 r. nie mogą być obecnie dochodzone w ramach egzekucji wobec braku informacji z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS o stanie zalegania poszczególnych płatników z tytułu składek. Nie zostały jednak zaniechane działania egzekucyjne w odniesieniu do nieuregulowanych zobowiązań Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z tytułu składek należnych za okres do 31 grudnia 1998 r. zadłużenia wynosiły bowiem 8,8 mld zł. Mimo iż znaczna ich część jest spłacana w ramach układów ratalnych (ca 39% kwoty zadłużenia), a w odniesieniu do kopalń węgla kamiennego (czyli największych strukturalnych dłużników ZUS, bo ich zadłużenia stanowią przeszło 40% zadłużeń) nastąpiło wstrzymanie dochodzenia należności zgodnie z ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (DzU nr 162, poz. 1112), to jednak pozostałe należności były na przestrzeni kolejnych miesięcy obejmowane przymusowym dochodzeniem. Potwierdzeniem tego jest zakres wdrożonej na przestrzeni I kwartału 1999 r. egzekucji, a mianowicie oddziały ZUS skierowały łącznie 517 tys. tytułów wykonawczych i zajęć praw majątkowych (w tym rachunków bankowych) na łączną kwotę blisko 860 mln zł, czyli aż o 28,5% wyższą niż w analogicznym okresie 1998 r. Odzyskane w powyższym trybie należności na przestrzeni omawianego okresu wyniosły 182,8 mln zł.    Ad 3. Z uwagi na okresowy brak bezpośredniego dostępu z poziomu oddziałów ZUS do kont płatników składek w zakresie rozliczeń za okres po 1 stycznia 1999 r., w celu umożliwienia potwierdzenia faktu opłacania bieżących składek konieczne było przyjęcie procedury przejściowej, zgodnie z którą m.in. uzyskanie zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek zostało uzależnione od przedłożenia przez płatnika kopii dokumentów rozliczeniowych oraz dowodów wpłat. Do czasu pełnego uruchomienia Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS nieznany jest poziom wskaźnika ściągalności należności powstałych po 1 stycznia 1999 r.    Ad 4. Przyjęta w okresie przejściowym procedura zwrotu nadwyżek powstałych z tytułu rozliczonych w deklaracjach świadczeń przewyższających kwotę należnych składek na ubezpieczenia społeczne opiera się na wykorzystaniu informacji zawartej w składanej przez płatnika deklaracji rozliczeniowej. Z uwagi na fakt, iż system przetwarzania danych z dokumentów znajduje się na poziomie centralnym, a obsługa płatnika na poziomie jednostek terenowych ZUS, w celu umożliwienia dokonywania zwrotów tego rodzaju nadpłat (do czego ZUS jest zobowiązany w ciągu 30 dni od daty wpływu deklaracji rozliczeniowej) wykorzystuje się sporządzane wewnętrznie kserokopie złożonych przez płatnika deklaracji, przy czym przed dokonaniem formalnego zwrotu oddział zakładu jest zobowiązany potwierdzić, czy płatnik nie posiadał zadłużeń za okres do końca grudnia 1998 r., a także, czy płatnik korzystając z trybu określonego w § 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat na poszczególne fundusze (DzU nr 165, poz. 1197) nie złożył wniosku o zaliczenie nadwyżki na poczet przyszłych należności. Wymaga to dodatkowej korespondencji z płatnikami składek oraz osobistego dostępu pracowników jednostek terenowych zakładu do dotychczasowego systemu rozliczeń z płatnikami składek, w którym były prowadzone księgowania na kontach płatników za okres do grudnia 1998 r. Nowy system informatyczny nie obejmuje bowiem w okresie przejściowym rozliczeń za wcześniejszy okres, co zresztą jest zgodne z postanowieniami art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887 z późn. zm.). Stąd też wyłącznie pracownicy jednostek terenowych ZUS są w stanie potwierdzić, czy płatnik posiada, czy też nie posiada zadłużenia do pokrycia ze środków powstałej nadwyżki przed jej ewentualnym zwrotem.    Ad 5. Zakład jest w trakcie zakładania bazy danych i ustalania osób podlegających ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Baza danych jest już uzupełniona o dane tych ubezpieczonych, którzy zostali zgłoszeni do zakładu jako członkowie wybranego otwartego funduszu emerytalnego.    Tworzona w zakładzie baza danych będzie obejmowała wyłącznie dane tych osób, które zostały zgłoszone do ubezpieczeń społecznych lub do ubezpieczenia zdrowotnego chociaż z jednego tytułu, lub też zostały zgłoszone jako członkowie rodziny osoby ubezpieczonej pozostający na jej wyłącznym utrzymaniu.    Z uwagi na przewidziane powiązanie tworzonego w zakładzie rejestru ubezpieczonych z rejestrem ludności Rządowego Centrum Informatycznego PESEL, jak też z rejestrem podatników KEP NIP, będzie możliwe ustalenie wykazu obywateli, którzy nie zostali zgłoszeni z żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego.    Ad 6. Dane dotyczące przypisu należności są ustalane na podstawie przygotowanego, odrębnego programu informatycznego w ramach systemu KSI ZUS. Podstawą do ich uzyskania są wszystkie złożone przez płatników składek za poszczególne miesiące 1999 r. deklaracje rozliczeniowe (i ewentualnie deklaracje korygujące), w których płatnicy składek dokonują sumarycznego rozliczenia za wszystkich ubezpieczonych, za których są zobowiązani rozliczyć i opłacić należne składki na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, a więc na te fundusze, na które zakład jest aktualnie zobowiązany pobierać należne składki.    Ad 7. Obecnie trwa proces przetwarzania dokumentów rozliczeniowych złożonych przez płatników składek za okres od stycznia 1999 r., dlatego aktualnie brak jest możliwości ustalenia salda zadłużeń z tytułu składek za rok bieżący. Ponieważ, jak już wspomniano, utrzymany został na okres przejściowy dotychczasowy system informatyczny obejmujący rozliczenia za okres do końca grudnia 1998 r., możliwe jest ustalenie stanu zadłużeń płatników za powyższy okres, a mianowicie na 30 kwietnia 1999 r. zadłużenie to wynosiło 8 408 169 719 zł.    Ad 8. W systemie informatycznym ZUS założone zostały konta płatników oraz konta indywidualne. Do końca maja br. zostaną przetworzone wszystkie dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe. W dniu 19 maja br. przekazane zostały pierwsze wpłaty do otwartych funduszy emerytalnych, realizowane w oparciu o zapisy na indywidualnych kontach ubezpieczonych. Od początku czerwca br. rozpocznie się też proces wdrażania stanowisk użytkowych w jednostkach terenowych zakładu, co umożliwi bezpośredni dostęp do kont płatników i kont ubezpieczonych. System realizowany jest bez opóźnień, umożliwiając terminową realizację reformy ubezpieczeń społecznych.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 27 maja 1999 r.