Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie obniżenia kwot subwencji dla gmin i powiatów, w tym szczególnie subwencji oświatowych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Wojciecha Zarzyckiego z dnia 8 marca br. w sprawie obniżania kwot subwencji dla gmin i powiatów, w tym szczególnie subwencji oświatowych, uprzejmie pana posła informuję.    Na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 (DzU nr 150, poz. 983 i nr 162, poz. 1119 oraz z 2000 r. nr 95, poz. 1041) kwotę przeznaczoną na subwencję oświatową dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala się w łącznej kwocie nie mniejszej niż 12,8% planowanych przychodów budżetu państwa. W części 82 ustawy budżetowej na rok 2001 z dnia 1 marca 2001 r. (DzU nr 21, poz. 246) w dziale 758: Różne rozliczenia, w rozdziale 75801: Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego określona została w wysokości 21 383 000 tys. zł, co stanowi 13,28% planowanych dochodów budżetu państwa na rok 2001.    Po odliczeniu ustawowej 1% rezerwy (art. 34 ust. 2 powyższej ustawy) pozostała kwota dzielona jest pomiędzy poszczególne jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa samorządowe).    Podziału subwencji oświatowej na 2001 r. dokonano na podstawie:    - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 122, poz. 1330, z późn. zm).    - danych statystycznych GUS na rok szkolny 2000/2001.    Uprzejmie pana marszałka informuję, że w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego na 2001 r. będącym załącznikiem do rozporządzenia ministra edukacji narodowej wprowadzono istotne zmiany:    - po raz pierwszy wprowadzono algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej dla tzw. biednych jednostek samorządu terytorialnego (otrzymujących subwencję wyrównawczą, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi powyżej 60% do 85% średniego dochodu na mieszkańca oraz dla gmin, w których dochód na jednego mieszkańca stanowi nie więcej niż 60% średniego dochodu na jednego mieszkańca w kraju liczonego dla celów obliczenia kwoty wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej);    - wprowadzono również nowy sposób naliczania dodatku na dofinansowanie wydatków związanych z racjonalizacją szkół podstawowych i gimnazjów. Dodatek jest umownie kalkulowany według liczby uczniów w szkołach o średniej liczbie uczniów w oddziale 18 i więcej na wsi oraz 24 i więcej w miastach do 5000 mieszkańców. Efektem niżu demograficznego jest drastyczny spadek liczby uczniów powodujący konieczność zamykania szkół lub, tam gdzie nie jest to możliwe ze względów społecznych, konieczność utrzymania małych szkół, które są bardzo kosztowne. Problem racjonalizacji sieci szkolnej staje się szczególnie trudny przy tworzeniu gimnazjów w sytuacji, gdy od szkół podstawowych odchodzą kolejne roczniki uczniów;    - wprowadzono nowe wagi dotyczące restrukturyzacji sieci szkolnej, które dostosowane są do liczby dzieci uprawnionych do dowożenia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dowożenie jest zadaniem własnym gminy. Środki na ten cel ujęte są w subwencji podstawowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1-3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci lub zwrot kosztu przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dzieci, których droga z domu do szkoły przekracza 3 km w przypadku uczniów klas I-IV szkół podstawowych oraz 4 km w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjum. Proponowane wagi obejmują więc wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej wymuszonej wdrażaną reformą systemu oświaty; dodatek z tego tytułu jest umownie kalkulowany według liczby uczniów uprawnionych do dowożenia;    - wprowadzono wagę na dofinansowanie wydatków związanych z awansem zawodowym nauczycieli. Wprowadzono nią preferencję właściwej proporcji nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w ogólnej liczbie nauczycieli na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego;    - zgodnie z sugestiami wielu środowisk uwzględniono w algorytmie dzieci specjalnej troski, mając na uwadze sposób kształcenia, a przede wszystkim stopień i typ niepełnosprawności, a nie rodzaj i typ placówki, w której kształcenie się odbywa (w tym dzieci niepełnosprawne w przedszkolach ogólnodostępnych);    - wiele problemów w roku 2000 wprowadziło finansowanie tzw. szkół przyszpitalnych i przysanatoryjnych. W celu doprecyzowania tej formy pracy oświatowo-wychowawczej zostały uwzględnione przy naliczaniu ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej szkoły oraz zespoły pozalekcyjnych zajęć wychowawczych organizowane w zakładach opieki zdrowotnej i zakładach lecznictwa uzdrowiskowego;    - zgodnie ze znowelizowanym art. 90 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.) uczniowie szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny bądź obowiązek nauki przeliczeni zostali analogicznie jak uczniowie szkół publicznych prowadzonych przez JST. Pragnę w tym miejscu podkreślić, że kryterium udzielania dotacji tym szkołom nie jest wiek ucznia. Subwencja oświatowa naliczona została także z uwzględnieniem uczniów, którzy ukończyli 18. rok życia i realizują obowiązek nauki;    - przy wyliczeniu subwencji oświatowej uwzględniono uczniów realizujących obowiązek szkolny bądź obowiązek nauki w niepublicznych ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych dla dzieci z głębokim upośledzeniem umysłowym oraz upośledzonych umysłowo ze sprzężonymi kalectwami; ośrodki te dotowane są przez powiaty i są ˝równe średnim wydatkom bieżącym ponoszonym na jednego wychowanka w publicznym specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym˝; objęcie finansowaniem z subwencji oświatowej obowiązku szkolnego bądź obowiązku nauki realizowanego przez tę grupę uczniów wynika z art. 16 ust. 7 i 8 oraz art. 90 ust. 3a, 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329, z późn. zm.);    - przyjęto również, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia dla danej jednostki samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 104% ani większa niż 112% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym. Kwota subwencji na zadania pozaszkolne dla powiatu i województwa samorządowego nie może być mniejsza niż 101% ani większa niż 112% analogicznej kwoty roku bazowego.    Wzorem lat ubiegłych utrzymano zasadę, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczenie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. W celu doprecyzowania mierzenia skali zadań oświatowych i dostosowanych do nich wysokości subwencji rozporządzenie uzależnia tę wysokość od liczby uczniów i wybranych grup szkół oraz stopni awansu zawodowego nauczycieli.    Ponadto uprzejmie informuję pana marszałka, że użyte w algorytmie pojęcie ucznia przeliczeniowego oraz wartości wag odpowiadają średnim statystycznym, podczas gdy rzeczywiste zróżnicowanie jednostkowych kosztów między szkołami, nawet pomiędzy szkołami tego samego typu w tej samej jednostce samorządu terytorialnego, jest znaczne i wynika z bardzo wielu szczegółowych przyczyn.    W 2001 r. do części oświatowej subwencji ogólnej przesunięte zostały środki planowane w latach ubiegłych na stypendia socjalne, zasiłki losowe i zakup podręczników do bibliotek szkolnych przeznaczonych dla dzieci pochodzących z rodzin najuboższych oraz na wdrożenie z dniem 1 września 2001 r. 4 godz. zajęć wychowania fizycznego. Środki na powyższe zadania ujęte zostały w tzw. finansowym standardzie A podziału subwencji, stanowiącym kalkulacyjny bon oświatowy na ucznia dla jednostki samorządu terytorialnego.    W istniejących uwarunkowaniach ekonomicznych związanych z finansowaniem z budżetu państwa zadań oświatowych ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji 1% rezerwa ustawowa. Pozwoli ona na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanej będą wymagały wsparcia w dostosowaniu do nowych warunków finansowania. W ramach 1% rezerwy będą dokonywane także ewentualne korekty błędów statystycznych oraz wzrost od 1 września br. zadań edukacyjnych. Korekta subwencji oświatowej z powyższych tytułów dokonywana będzie w trakcie realizacji roku budżetowego, głównie w III i IV kwartale, na podstawie zobiektywizowanych kryteriów, o których poinformuję państwa w odrębnym trybie po ustaleniu zasad z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.    Środki na dofinansowanie inwestycji jako zadania własnego samorządów w zakresie oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej ujęte zostały w budżetach poszczególnych wojewodów. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2001 (DzU nr 150, poz. 983, z późn. zm.) do czasu podpisania kontraktów wojewódzkich zasady i kryteria podziału środków w tym zakresie ustalane są przez wojewodów po zasięgnięciu opinii samorządu województw.    Uprzejmie pana marszałka informuję, że w rezerwach celowych ujętych w ustawie budżetowej na rok 2001 zaplanowane zostały dodatkowe środki na dofinansowanie zadań z zakresu oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej:    1. ˝Stypendia prezesa Rady Ministrów dla uczniów szczególnie uzdolnionych˝ (rezerwa celowa nr 15) w wysokości 12 586 tys. zł,    2. ˝Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli emerytów i rencistów˝ (rezerwa celowa nr 16) w wysokości 57 712 tys. zł,    3. ˝Dofinansowanie kosztów wdrożenia reformy oświaty oraz racjonalizacja sieci szkolnej, w tym zakup autobusów szkolnych˝ (rezewa celowa nr 17) w wysokości 200 953 tys. zł,    4. ˝Inicjatywy wspierania edukacji na wsi, w tym 80 000 tys. zł na stypendia i pomoc materialną dla młodzieży wiejskiej˝ (rezerwa celowa nr 20) w wysokości 109 230 tys. zł,    5. ˝Program rozwoju pracowni internetowych w szkołach˝ (rezerwa celowa nr 47) w wysokości 102 772 tys. zł,    6. ˝Dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświaty i wychowania˝ (rezerwa celowa nr 61) w wysokości 754 633 tys. zł.    Ponadto uprzejmie informuję pana marszałka, że w wyniku zmiany przeznaczenia rezerwy celowej nr 61 ˝Dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświaty i wychowania˝ środki finansowe w wysokości 754 633 tys. zł przesunięte zostały do części oświatowej subwencji ogólnej i będą przeznaczone na spłatę zaciągniętych przez JST kredytów na wdrożenie w 2000 r. nowego systemu wynagradzania nauczycieli.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Lech Sprawka    Warszawa, dnia 10 kwietnia 2001 r.